Dlaczego kolory do siebie pasują – albo nie. O obiektywnej harmonii barw

 W rozmowach o kolorach bardzo szybko pojawia się bezpieczna ucieczka: „to kwestia gustu”. I owszem, gust istnieje. Ale zanim zacznie działać gust, układ wzrokowy musi w ogóle być w stanie dany zestaw przetworzyć. A to już nie jest sprawa opinii, tylko fizyki, biologii i neuropercepcji.

Kolory nie „pasują” do siebie dlatego, że ktoś tak czuje. Pasują wtedy, gdy tworzą spójny sygnał, który oko i mózg potrafią odczytać bez wysiłku i bez konfliktu.

---

Kolor jako zjawisko fizyczne, a nie pojęcie estetyczne

Kolor nie jest abstrakcją ani etykietą z próbnika. Jest wynikiem konkretnego rozkładu długości fal światła, które docierają do siatkówki. Jeżeli dwa kolory mają widma, które są ze sobą logicznie powiązane – poprzez pokrewieństwo albo systemową opozycję – układ wzrokowy odbiera je jako uporządkowane.

Problem zaczyna się wtedy, gdy zestawiamy kolory o zupełnie różnych typach sygnału: jeden wąskopasmowy i agresywny, drugi szerokopasmowy i rozmyty. To nie jest kontrast w sensownym znaczeniu tego słowa. To chaos informacyjny.

---

Relacje między kolorami są ważniejsze niż same kolory

Oko nie odbiera barw w izolacji. Odbiera różnice: jasności, nasycenia i barwy. Harmonijne zestawienie to takie, w którym te różnice są zsynchronizowane. Jeżeli jeden kolor jest wyraźnie jaśniejszy, drugi może być wyraźnie ciemniejszy. Jeżeli jeden jest bardziej nasycony, drugi powinien być bardziej neutralny.

Kiedy jednak jasność idzie w jedną stronę, nasycenie w drugą, a temperatura barwna w trzecią, mózg nie wie, co jest informacją główną. Efekt nie musi być spektakularnie brzydki. Wystarczy, że jest męczący.

---

Układ wzrokowy nie lubi pracować bez sensu

Z perspektywy neurobiologii dobre połączenia kolorów są po prostu energetycznie tańsze. Nie wymagają ciągłej adaptacji chromatycznej, nie zmuszają oka do kompensowania sprzecznych bodźców, nie przeciążają kanałów percepcji.

Kolory, które „gryzą”, często nie robią tego dramatycznie. One po prostu powodują subtelne zmęczenie, rozdrażnienie albo wrażenie, że coś jest nie tak, choć trudno powiedzieć co. To nie jest metafora. To realna reakcja układu nerwowego.

---

Człowiek nie jest neutralnym tłem

No i tutaj właśnie większość teorii kolorystycznych się wykłada.

Kolory funkcjonują na tle ludzkiej biologii: melaniny, hemoglobiny, struktury skóry i sposobu, w jaki rozprasza ona światło. Kolor, który na papierze wygląda „neutralnie”, może na człowieku wejść w konflikt z naturalnym zakresem odbicia skóry.

Dlatego niektóre zestawienia są poprawne jako palety, ale fatalne jako ubrania. Zamiast wspierać twarz, zaczynają z nią konkurować, imitować jej barwę albo ją nadpisywać. Efekt to poszarzenie, zmęczenie, utrata kontrastu – niezależnie od tego, jak „ładny” był kolor sam w sobie.

AI jako narzędzie, nie analityk. O granicach automatyzacji w analizie kolorystycznej

 Sztuczna inteligencja coraz częściej pojawia się w rozmowach o analizie kolorystycznej. Dla jednych jest obietnicą skrótu myślowego i szybkiej odpowiedzi, dla innych zagrożeniem dla jakości całego procesu. Tymczasem problem nie leży ani w samej technologii, ani w jej obecności w tej dziedzinie. Leży w przypisywaniu jej kompetencji, których po prostu nie posiada.

Ten sam kolor, różne barwy: kontekst, adaptacja i złudna neutralność szarości

 Jednym z najbardziej dezorientujących doświadczeń związanych z kolorem jest moment, w którym ktoś patrzy na „zwykłą szarość” i z pełnym przekonaniem mówi: tu jest zieleń, a chwilę później, w innym otoczeniu, widzi w niej fiolet. Intuicyjna reakcja bywa jedna z dwóch: albo „coś jest nie tak z tym kolorem”, albo „to jakieś złudzenie optyczne”. Tymczasem prawda jest mniej spektakularna, ale znacznie ciekawsza, bo dotyczy samej natury widzenia barw.

Dwa nowe e-booki na zimę. W końcu puch bez kompromisów kolorystycznych!

 Zima ma tę szczególną właściwość, że bardzo szybko potrafi zredukować garderobę do jednego schematu: byle było ciepło, byle nie marznąć, byle pasowało do wszystkiego. Efekt zwykle jest ten sam – czarne kurtki, przypadkowe beże i kolory, które z urodą nie mają już wiele wspólnego. I właśnie dlatego powstały dwa nowe e-booki, które od dziś są dostępne w moim sklepie.

Feomelaniny, kolor człowieka i kierunki współczesnych badań nad pigmentacją

 Dzisiejszy przegląd badań dotyczy wielu wątków, które coraz częściej pojawiają się w analizie ludzkiej kolorystyki: spektroskopii skóry, fotofizyki melaniny, starzenia pigmentów, strukturalnych kolorów w tęczówce, mikrobiomu i wpływu hormonów na pigmentację. To obszary, w których nauka bardzo szybko się rozwija — i które w naturalny sposób łączą się z pracą nad rozumieniem fenotypów w praktyce.

Ale jest jeden temat, który szczególnie warto dziś omówić szerzej: feomelaniny. To właśnie one — drobne polimery siarkowe — od lat budzą wątpliwości badaczy, bo w przeciwieństwie do mocno pochłaniającej światło eumelaniny, nie wyjaśniają w oczywisty sposób różnic w widocznej barwie skóry czy tęczówki.

Poniżej streszczam najciekawsze wyniki badań, w których to udokumentowano — wraz z nazwiskami autorów i tytułami prac.

Wełna SuperWash, machine wash i cała prawda o „wełnie w kondomiku”

Zaczęło się jak zwykle niewinnie: od Ani, która na metce swojego merino zobaczyła określenie „Machine Wash”, a w internecie natrafiła na dramatyczny filmik, w którym SuperWash zostało opisane jako „wełna w kondomiku”, czyli włókno opakowane w plastikową powłokę. Klasyka internetowych sensacji — proste, dramatyczne, emocjonalne i oczywiście nieco oderwane od rzeczywistości. Właśnie dlatego warto spokojnie, bez siania paniki, wyjaśnić, czym SuperWash jest naprawdę i dlaczego w ogóle powstało.

---

Jak zbudowana jest wełna i co właściwie powoduje filcowanie

Wełna, w swojej naturalnej postaci, ma na powierzchni włókien łuski keratynowe — maleńkie płytki ułożone jak dachówki, zawsze skierowane w jedną stronę. Ta budowa sprawia, że łuski działają jak mikroskopijne haczyki; podczas tarcia zaczepiają się o siebie, klinują i stopniowo zbijają włókna w coraz bardziej zwartą masę. To nie jest złośliwość wełny (chociaż, przyznajmy uczciwie, nie mamy badań naukowych potwierdzających, że wełna nie jest wredna), tylko fizyka materiału. Właśnie ten mechanizm odpowiada za każdy sfilcowany sweter, który wyjeżdża z pralki o dwa rozmiary mniejszy i znacznie gęstszy niż wcześniej.

Electron microscope image of Merino wool fibre”, autor: CSIRO, źródło: Wikimedia Commons, licencja CC BY 3.0.

Zdjęcie z: https://wool-casestudy.weebly.com/all-about-wool.html

---

Czym właściwie jest SuperWash i w którym miejscu ingeruje

SuperWash to technologia, która działa dokładnie tam, gdzie leży problem, czyli na powierzchni włókna. Modyfikacja nie dotyka rdzenia, czyli białkowej struktury keratyny, ale zmienia sposób, w jaki zachowują się łuski podczas tarcia. W praktyce stosuje się dwa podstawowe podejścia:

1. Pierwsze, historycznie najstarsze, to kontrolowane chlorowanie, które „przytępia” krawędzie łusek — zmniejsza ich wysokość, wygładza profil i redukuje ostrość, dzięki czemu przestają zachowywać się jak haczyki.
2. Drugie to nałożenie niezwykle cienkiej, nieciągłej warstwy polimerowej (najczęściej żywicy epichlorohydrynowo-poliamidowej), która dodatkowo wyrównuje powierzchnię, wypełniając mikroszczeliny między łuskami. Ta warstwa nie jest folią ani membraną, którą można byłoby zdjąć, tylko siecią mikroskopijnych cząstek działającą bardziej jak wygładzający szlif niż jak powłoka w potocznym rozumieniu.

W obu przypadkach rdzeń włókna pozostaje nienaruszony — zmienia się wyłącznie powierzchnia, która przestaje klinować się pod wpływem ruchu.

---

Dlaczego na metce nie musi być napisane „SuperWash”

Nazwa „SuperWash” jest technologią opracowaną i zastrzeżoną przez Woolmark, więc używanie jej na metkach wymaga licencji i spełnienia konkretnych standardów. W praktyce oznacza to, że wielu producentów stosuje tę technologię albo jej odpowiedniki, ale nie korzysta z nazwy — z powodów czysto finansowych. Zamiast tego pojawiają się określenia typu „Machine Wash”, „Easy Care Wool”, „Merino Washable”. Technologia jest ta sama, nazwa inna.

---

Jak zachowuje się SuperWash w codziennym użytkowaniu

Ponieważ łuski zostały wygładzone, włókno ma znacznie niższe tarcie. W praktyce oznacza to, że SuperWash jest bardziej miękka, bardziej gładka, delikatnie śliska, bardziej lejąca i łatwiej poddaje się ruchowi. Tkaniny i dzianiny z SuperWash mają mniejszą sprężystość powierzchniową i gorzej trzymają formę niż ich odpowiedniki z surowej wełny, ale jednocześnie mniej się filcują i są dużo bardziej odporne na pranie. Co interesujące, SuperWash potrafi mechacić się szybciej niż tradycyjna wełna, właśnie dlatego, że pojedyncze włókna łatwiej przesuwają się ku powierzchni ze względu na niższe tarcie.

Jednocześnie wszystkie najważniejsze właściwości wełny — oddychalność, termika, regulacja wilgoci — pozostają właściwie takie same, ponieważ wynikają one z wnętrza włókna, a nie z jego powierzchni. SuperWash nie zamyka keratyny w "kondomie", nie blokuje wymiany wilgoci i nie zmienia struktury odpowiedzialnej za zatrzymywanie powietrza.

---

Czy SuperWash da się farbować?

Tak, i to bardzo dobrze. Polimerowa warstwa jest nieciągła i nie wpływa na grupy funkcyjne keratyny odpowiedzialne za wiązanie barwników. W rezultacie barwnik przenika do wnętrza włókna bez przeszkód, a na wygładzonych powierzchniach często rozprowadza się nawet równiej niż na włóknach surowych. Właśnie dlatego włóczki SuperWash są tak chętnie używane przez rękodzielników do farbowania.

---

Czy powinniśmy się martwić obecnością polimeru?

To zależy. Dla osób, które unikają plastiku z powodów ideologicznych lub ekologicznych, samo istnienie powłoki polimerowej — nawet jeśli jest mikroskopijna — może być problemem. Tym bardziej że producenci nie mają obowiązku ujawniać jej w składzie, co uważam za zwyczajnie nieuczciwe. Konsument ma prawo wiedzieć, że materiał opisany jako „100% wełna” w rzeczywistości zawiera syntetyczną warstwę, i ma prawo dokonać wyboru zgodnie ze swoim światopoglądem. W czasach, w których zakazuje się plastikowych słomek, a dyskusja o mikroplastiku stała się elementem debaty publicznej, wprowadzanie tworzywa sztucznego w produktach wyglądających na w pełni naturalne jest kwestią kontrowersyjną, najdelikatniej rzecz ujmując.

To nie zmienia faktu, że technologia SuperWash ma sens — działa dokładnie tam, gdzie powstaje problem i pozwala przerwać naturalny mechanizm filcowania. Nie oznacza to jednak, że jest całkowicie przejrzysta komunikacyjnie, i właśnie o tym warto mówić.

„Efekt powinien mówić sam za siebie” — czyli życzeniowa teoria, która nie wytrzymuje kontaktu z rzeczywistością

 Tę mantrę powtarzają zazwyczaj osoby, które desperacko próbują podważyć cudzą pracę, bo same stoją w miejscu. Według nich każdy, bez przygotowania i bez narzędzi, powinien widzieć to, co widzi specjalista. Ale, jak się odłoży emocje na bok i na chłodno przemyśli tę kwestię raz jeszcze...

Efekt nie mówi sam za siebie, jeśli odbiorca nie wie, co widzi. Tak jak obraz USG nie jest oczywisty dla laika. Tak jak wykres z laboratorium nie jest samowyjaśniający dla osoby spoza branży. To nie jest kwestia „czy widać”, tylko czy ktoś rozumie, co patrzy.

Czy da się zrobić rzetelną analizę kolorystyczną celebrytki? Przypadek Seleny Gomez i pułapka oceny wizerunku

 Analiza kolorystyczna celebrytów to temat, który od lat krąży w social mediach, a jednocześnie… kompletnie rozmija się z rzeczywistością biologiczną. Ludzie kochają zgadywać, „jakim typem jest ta czy tamta gwiazda”, ale w 90% przypadków patrzą nie na fenotyp, tylko na wizerunek, który dana osoba sobie stworzyła wraz ze sztabem stylistów, makijażystów i PR-owców. A wizerunek bywa dekoracją — często spektakularną, i... często niepasującą w ogóle do naturalnej kolorystyki.

Cztery nowe e-booki zakupowe – świąteczne prezenty dopasowane kolorystycznie

 To nie są przypadkowe listy zakupowe z randomowymi inspiracjami świątecznymi, to cztery przewodniki po prezentach, w których kolor ma znaczenie, a jakość jest ważniejsza niż metka.

Dlaczego skala Fitzpatrick nie wystarcza, żeby opisać kolor skóry

 Zdarza mi się wkładać kij w mrowisko — szczególnie wtedy, gdy ktoś próbuje opisać złożone zjawisko w kilku prostych kategoriach. W antropologii fizycznej i medycynie takim skrótem jest skala Fitzpatricka, którą wiele osób błędnie uznaje za „skalę koloru skóry”. Tymczasem nie jest to wcale skala koloru, lecz reakcji na promieniowanie UV. Innymi słowy — nie mówi, jaki masz kolor skóry, tylko jak bardzo się opalasz lub oparzasz.

I właśnie ten temat na nowo podjęli naukowcy w przeglądzie opublikowanym w Journal of the American Academy of Dermatology (Harvey i wsp., 2024). I wreszcie powiedzieli wprost to, co wielu z nas od dawna podejrzewało: skale używane w medycynie do opisu koloru skóry są przestarzałe i zbyt subiektywne.

Zapisy na analizę kolorystyczną online — start 13 października

 

13 października o godzinie 12:00 otwieram zapisy na analizę kolorystyczną online. Jeśli od dawna myślisz o tym, żeby spra
wdzić, jakie kolory naprawdę z Tobą współgrają, warto się przygotować — dzięki temu nasza wspólna praca będzie dużo bardziej wartościowa.

O zieleni znowu - w tęczówkach "mieszanych ciemnych" wg skali Martina

 Kiedy opublikowałam kolaż jasnych, mieszanych, szaro-zielonawych tęczówek, w komentarzach rozpętała się burza. Okazało się, że samo patrzenie na tęczówki z bliska potrafi wywołać silne emocje. I dobrze — to znaczy, że temat żyje. Ale tamten wpis był tylko częścią obrazu. Bo gdy jasne, zielonkawe mieszanki bywają pochopnie nazywane „niebieskimi”, to ich ciemniejsze kuzynki, w których zielony łączy się z ciepłym brązem, prawie zawsze lądują w szufladce „brązowe”.

Rudolf Martin i narodziny skali barwy tęczówek

 

Rudolf Martin (1864–1925); źródło: Universitätsarchiv Zürich, domena publiczna / Wikimedia Commons

Skąd w ogóle wzięły się wszystkie te oznaczenia kolorów oczu, którymi dziś posługujemy się w antropologii i analizie kolorystycznej? Dlaczego można mówić o „hazel”, „szaro-zielonych” czy „jasnobrązowych” oczach w sposób usystematyzowany, a nie tylko potoczny i subiektywny? Duża część porządku, który dziś mamy, zaczęła się od jednego człowieka — Rudolfa Martina.

Lipofuscyna w oku...

 

 Brzmi naukowo — ale jest błędne. Lipofuscyna w oku istnieje, lecz nie w tęczówce i nie jest widoczna gołym okiem. Poniżej wyjaśniam krok po kroku, czym naprawdę jest lipofuscyna, co daje kolor tęczówkom i skąd biorą się te wszystkie piwne, złote plamki i przejścia barwne. Na zdjęciu widzimy tęczówki mojej podopiecznej, Anny, dla której przeprowadziłam stacjonarną analizę kolorystyczną w lipcu 2024 roku.

Zielone oczy – rzadkość czy codzienność? Prezentacja tęczówek "mieszanych jasnych" wg skali Martina

    Globalne statystyki mówią: zielone oczy ma raptem 2% populacji. Brzmi niemal jak gatunek zagrożony wyginięciem. Tymczasem ja przez ostatnie tygodnie, miesiące fotografując i analizując tęczówki moich klientek widzę całą mozaikę szaro-zielonych, zielonkawych, bursztynowo-przetykanych tęczówek. Wrażenie jest takie, że to żadna rzadkość, a raczej codzienność.