Między przekonaniem a wiedzą. O etosie pracy analityczki kolorystycznej
Mniej więcej piętnaście lat temu zaczęłam interesować się analizą kolorystyczną. Nie dlatego, że zobaczyłam w niej pomysł na działalność zawodową, ani nawet dlatego, że szczególnie pociągała mnie perspektywa dobierania ludziom kolorów ubrań. Zainteresowałam się nią, ponieważ nie potrafiłam zrozumieć, dlaczego dziedzina, która ma opisywać rzeczywiste właściwości ludzkiego wyglądu, opiera się na tak wielu niespójnych założeniach.
Dlaczego funkcjonuje tyle systemów klasyfikacyjnych, które potrafią prowadzić do odmiennych wniosków? Dlaczego kolorystykę człowieka opisuje się przede wszystkim za pomocą skojarzeń z porami roku? Skąd biorą się kolejne kategorie i dlaczego ich definicje zmieniają się w zależności od przyjętej szkoły? Wreszcie, gdzie właściwie znajdują się podstawy tych wszystkich twierdzeń i w jaki sposób możemy sprawdzić, czy są prawdziwe?
Im więcej poznawałam dostępnych opracowań, tym więcej dostrzegałam sprzeczności. Poszczególne systemy korzystały z podobnego słownictwa, ale nie zawsze nadawały mu takie samo znaczenie. Pewne reguły przedstawiano jako oczywiste, chociaż trudno było znaleźć ich uzasadnienie wykraczające poza odwołanie do autorytetu twórcy danej metody. Zdarzało się również, że kolejne wyjaśnienia powstawały przede wszystkim po to, żeby pogodzić obserwacje z przyjętym wcześniej podziałem, zamiast zastanowić się, czy sam podział prawidłowo opisuje rzeczywistość.
Początkowo próbowałam znaleźć odpowiedzi wewnątrz samej analizy kolorystycznej, ale szybko zrozumiałam, że w ten sposób będę nieustannie poruszać się po tym samym kręgu założeń. Jeśli chcemy opisywać kolor człowieka, musimy przecież wiedzieć, skąd ten kolor się bierze, jakie zjawiska odpowiadają za jego powstawanie i w jaki sposób jest odbierany przez obserwatora. Zaczęłam więc sięgać do biologii pigmentacji, antropologii fizycznej, fizyki barwy, kolorymetrii i psychofizyki widzenia. Interesowało mnie nie tylko to, jak wyglądają poszczególne fenotypy, ale również jakie mechanizmy stoją za ich zróżnicowaniem i co właściwie możemy wywnioskować na podstawie obserwacji.
Nie miałam wówczas planu stworzenia własnej metody ani tym bardziej marki. Analiza kolorystyczna była jednym z tematów, które mnie pochłonęły, i przez długi czas zakładałam, że pozostanie jedynie zainteresowaniem. Nie pobierałam nawet wynagrodzenia za pierwsze analizy, ponieważ nie uważałam, żeby moja ówczesna wiedza i umiejętności były wystarczające do świadczenia profesjonalnych usług. Chciałam zrozumieć, na czym polega ta praca, i dopiero się jej uczyłam.
Dziś wydaje mi się, że właśnie w tym rozróżnieniu między zainteresowaniem jakąś dziedziną a kompetencjami do zawodowego zajmowania się nią znajduje się jeden z ważniejszych problemów, o których powinniśmy rozmawiać w środowisku analityczek kolorystycznych.
Kiedy wiedza staje się usługą
Z czasem zaczęły zgłaszać się do mnie osoby, które potrzebowały pomocy w uporządkowaniu własnej garderoby i zrozumieniu swojej kolorystyki. Ich pytania były oczywiście inne niż moje. Nie interesowało ich szczególnie, jakie procesy odpowiadają za pigmentację tęczówki albo w jaki sposób właściwości powierzchni materiału wpływają na odbiór jego barwy. Chciały wiedzieć, dlaczego pewne ubrania dobrze ze sobą współpracują, a inne, pomimo podobieństwa kolorów, nie tworzą spójnych zestawień. Chciały kupować rozsądniej, lepiej wykorzystywać zawartość szafy i nie uzależniać wszystkich decyzji od aktualnej oferty sklepów.
Wiele trudności wynikało również z przekonań, które od lat funkcjonują w języku mody. Czarny pasuje do wszystkiego, szary jest uniwersalny, beż zawsze wygląda elegancko. Te powtarzane bez końca zapewnienia w praktyce okazują się mało użyteczne, ponieważ pomijają zarówno zróżnicowanie samych barw, jak i zróżnicowanie kolorystyczne ludzi. Tymczasem garderoba nie istnieje w oderwaniu od osoby, która ją nosi, a jej spójność nie wynika wyłącznie z zastosowania kilku popularnych kolorów bazowych.
Z tych rozmów i obserwacji zaczęły wyrastać kolejne rozwiązania. Powstawały próbniki barw, które miały pomagać w podejmowaniu samodzielnych decyzji zakupowych, a później przewodniki pozwalające znaleźć konkretne ubrania bez konieczności samodzielnego przeszukiwania setek ofert. Z czasem coraz wyraźniej dostrzegałam również ograniczenia wynikające z samej dostępności kolorów na rynku odzieżowym, co skierowało moje zainteresowanie ku współpracy z producentami i projektantami.
Wszystkie te działania wynikały z potrzeb pojawiających się w praktyce. Nie oczekuję od swoich klientek, że będą zgłębiały biologię pigmentacji czy kolorymetrię, żeby móc kupić dobrze dobraną bluzkę. Właśnie po to korzystają z mojej wiedzy, żeby nie musiały samodzielnie rozwiązywać wszystkich problemów, które ja próbowałam zrozumieć przez ostatnie piętnaście lat. Mogą korzystać z gotowych rozwiązań, ponieważ wcześniej ktoś wykonał pracę potrzebną do ich przygotowania.
Jednak możliwość przekazania klientce prostego zalecenia nie zwalnia specjalistki z obowiązku rozumienia, skąd to zalecenie się wzięło. Przeciwnie, im bardziej upraszczamy odbiorcy korzystanie z naszej wiedzy, tym większe znaczenie ma rzetelność pracy, której nie widzi.
Osoba przychodząca na analizę kolorystyczną zazwyczaj nie ma narzędzi do samodzielnego zweryfikowania otrzymanych wniosków. Nie musi znać metodologii ani rozumieć wszystkich zjawisk, do których odwołuje się analityczka. Korzysta z usługi właśnie dlatego, że zakłada istnienie pewnej różnicy kompetencji między sobą a osobą, której powierza ocenę swojej kolorystyki.
To zaufanie ma bardzo konkretne konsekwencje.
Klientka będzie na podstawie otrzymanych wskazówek podejmowała decyzje, niekiedy również kosztowne. Może zmienić sposób kompletowania garderoby, zrezygnować z zakupów w określonych kolorach, zacząć inaczej dobierać kosmetyki czy dodatki. Bywa, że usłyszany podczas analizy werdykt wpływa również na sposób, w jaki zaczyna postrzegać własny wygląd. Jeśli powiemy jej, że jakiś kolor jest dla niej niewłaściwy, istnieje duża szansa, że potraktuje tę informację jako ustalenie specjalistki, a nie jedną z możliwych interpretacji.
Nie oznacza to oczywiście, że analityczka ponosi odpowiedzialność za wszystkie przyszłe wybory klientki. Powinna natomiast brać odpowiedzialność za jakość udzielonych wskazówek, sposób ich uzasadnienia oraz stopień pewności, z jakim je przedstawia. Powinna również rozumieć różnicę między opisem obserwowanych cech fenotypu, oceną relacji barwnych a rekomendacją dotyczącą garderoby. Nie są to pojęcia tożsame, nawet jeśli w codziennej praktyce ściśle się ze sobą łączą.
Uważam, że właśnie tutaj zaczyna się uczciwość zawodowa. W świadomości, że nasze słowa mają dla drugiej osoby znaczenie, a fakt, iż zajmujemy się kolorami ubrań, nie czyni odpowiedzialności za te słowa mniej istotną.
O dziedziczeniu przekonań
Przez lata coraz bardziej interesował mnie nie tylko sam problem niespójności systemów analizy kolorystycznej, ale również mechanizm, który pozwala tym niespójnościom trwać i rozprzestrzeniać się pomimo ich dostrzegalnych ograniczeń.
Analityczki uczą się od innych analityczek, korzystają z podręczników, programów szkoleniowych i materiałów opracowanych przez kolejne szkoły. Jest to naturalny sposób zdobywania kompetencji zawodowych, ale ma pewną słabość: wraz z wiedzą przejmujemy również cudze założenia, uproszczenia, a niekiedy błędy. Jeśli nie znamy ich pochodzenia i nie potrafimy ich samodzielnie zweryfikować, bardzo łatwo zaczynamy traktować je jak ustalone fakty.
W ten sposób powstaje szczególny obieg wiedzy. Jedna osoba przyjmuje pewne twierdzenie, ponieważ usłyszała je podczas szkolenia. Następnie stosuje je w praktyce, utrwala w swoich materiałach i przekazuje kolejnym osobom. Po pewnym czasie twierdzenie zaczyna funkcjonować jako element zawodowego kanonu, a pytanie o jego źródło wydaje się niemal zbędne. Przecież wszyscy tak mówią, od lat się tego uczy, a system ma własną terminologię i wewnętrzną logikę.
Tyle że wewnętrzna spójność systemu nie jest jeszcze dowodem na to, że trafnie opisuje on rzeczywistość, podobnie jak wielokrotne powtarzanie jakiegoś twierdzenia nie zwiększa jego prawdziwości.
Szczególnie problematyczne staje się to wtedy, gdy założenia dotyczące umownych kategorii kolorystycznych zaczynają być przedstawiane jako twierdzenia o biologii człowieka. Samo posługiwanie się metaforą czy systemem klasyfikacyjnym nie musi być błędem, jeśli rozumiemy jego umowność oraz zastosowanie. Problem pojawia się wtedy, gdy zapominamy o tej umowności i zaczynamy traktować przyjęte kategorie jak obiektywnie istniejące typy biologiczne, których właściwości można następnie wyprowadzać z definicji stworzonej przez autora systemu.
W takim rozumowaniu łatwo o błędne koło. Przyjmujemy określony podział, przypisujemy poszczególnym kategoriom konkretne właściwości, a następnie uzasadniamy obserwacje odwołaniem do tych samych właściwości. Kiedy pojawia się człowiek, którego wygląd nie odpowiada przewidywaniom, możemy oczywiście zastanowić się nad ograniczeniami przyjętego modelu. Możemy jednak również wprowadzić kolejny wyjątek, dodatkową kategorię lub nowe wyjaśnienie, które pozwoli zachować dotychczasowy porządek. W ten sposób system może stawać się coraz bardziej rozbudowany, niekoniecznie stając się przez to lepiej uzasadniony.
Nie twierdzę, że wszystkie tradycyjne obserwacje analizy kolorystycznej są pozbawione wartości, ani że każda istniejąca klasyfikacja musi prowadzić do błędnych zaleceń. Wiele praktycznych spostrzeżeń może pozostawać użytecznych niezależnie od jakości wyjaśnień, które im towarzyszą. Użyteczność określonej reguły nie potwierdza jednak automatycznie prawdziwości wszystkich założeń, na których została oparta.
Niepokoi mnie przede wszystkim sytuacja, w której nie potrafimy już odróżnić rzeczywiście zaobserwowanej zależności od interpretacji odziedziczonej po poprzedniczkach. Wówczas kolejne analityczki nie tylko uczą się określonego sposobu pracy, ale również uczestniczą w utrwalaniu przekonań, których zasadności nigdy nie sprawdzono. Każda z nas może dołożyć do tego mechanizmu własną cegiełkę, szczególnie wtedy, gdy z pozycji specjalistki zaczyna nauczać innych.
Nie oczekuję, że każda osoba zajmująca się analizą kolorystyczną będzie prowadziła badania naukowe albo samodzielnie rozstrzygała wszystkie problemy biologii pigmentacji i nauki o barwie. Uważam jednak, że mamy obowiązek interesować się podstawami własnej praktyki, rozpoznawać źródła wykorzystywanych twierdzeń i zachowywać ostrożność wobec wyjaśnień, których nie potrafimy uzasadnić.
Jeżeli nie wiemy, skąd pochodzi określona reguła, możemy spróbować to ustalić. Jeżeli nie znajdujemy dla niej wystarczającego uzasadnienia, nie powinniśmy przedstawiać jej jako bezspornego faktu. A jeśli obserwacje przeczą temu, czego się nauczyłyśmy, warto zastanowić się nad przyczyną tej rozbieżności, zamiast za wszelką cenę chronić przyjętą klasyfikację.
Nie jest to wezwanie do nieustannego kwestionowania wszystkiego dla samego kwestionowania. Chodzi o elementarną gotowość do sprawdzania, czy nasze przekonania rzeczywiście odpowiadają temu, co wiemy o opisywanych zjawiskach.
Kompetencje i granice wiedzy
Im dłużej zajmuję się analizą kolorystyczną, tym wyraźniej dostrzegam, jak rozległa jest wiedza potrzebna do zrozumienia koloru człowieka. Początkowo wydawało mi się, że poszczególne dziedziny pozwolą mi znaleźć odpowiedzi na pytania, z którymi nie radzą sobie tradycyjne systemy. I rzeczywiście, poznanie biologii pigmentacji, fizyki barwy czy psychofizyki widzenia pozwoliło mi wyjaśnić wiele zjawisk, które wcześniej przedstawiano w sposób nieprecyzyjny lub sprzeczny z dostępną wiedzą.
Jednocześnie każde kolejne zagadnienie otwierało następne. Poznając mechanizmy powstawania pigmentacji, zaczynamy interesować się zróżnicowaniem jej biologicznych uwarunkowań, budową tkanek, właściwościami optycznymi i możliwościami pomiarowymi. Poznając podstawy kolorymetrii, odkrywamy jej zastosowania i ograniczenia, problem zależności wyglądu barwy od oświetlenia, powierzchni czy warunków obserwacji. Psychofizyka widzenia prowadzi z kolei do pytań o percepcję, adaptację, kontrast, kontekst i indywidualne różnice między obserwatorami.
Nie istnieje jeden kurs ani jeden podręcznik, po którego ukończeniu można uznać, że temat został wyczerpany. Dotyczy to zresztą każdej rozległej dziedziny wiedzy. Nawet osoby zajmujące się zawodowo badaniami naukowymi specjalizują się w wybranych zagadnieniach i przez całe życie zawodowe aktualizują swoje rozumienie opisywanych zjawisk.
Nie oznacza to jednak, że zdobywanie kompetencji jest procesem, który nigdy nie pozwala osiągnąć wystarczającego przygotowania do samodzielnej pracy czy nauczania innych. Rozwój wiedzy nie przebiega przecież wyłącznie przez gromadzenie kolejnych informacji. Z czasem zaczynamy coraz lepiej rozumieć zależności między nimi, potrafimy oceniać jakość wyjaśnień i dostrzegać założenia, które wcześniej pozostawały dla nas niewidoczne.
Mogę dziś nauczać określonych zagadnień nie dlatego, że wiem już wszystko o biologii pigmentacji czy percepcji barwy, ale dlatego, że rozumiem ich podstawy wystarczająco dobrze, żeby rzetelnie je wyjaśniać, wskazywać powiązania i rozpoznawać ograniczenia. Moje dalsze poszukiwania nie podważają tych kompetencji. Pozwalają mi natomiast coraz precyzyjniej określać, co rzeczywiście wiem, jakie wnioski mogę na tej podstawie wyciągać i gdzie pozostają pytania wymagające dalszych badań.
To rozróżnienie ma dla mnie zasadnicze znaczenie. Można dysponować dużą ilością informacji, a jednocześnie nie rozumieć, na jakich podstawach zostały sformułowane. Można również doskonale znać procedurę postępowania w określonym systemie, ale nie potrafić wyjaśnić, dlaczego miałaby ona prowadzić do prawidłowych wniosków. Biegłość w stosowaniu metody i kompetencja do oceny jej zasadności nie są tym samym.
W pracy analityczki ważna jest również świadomość, że nie wszystkie pytania dotyczące kolorystyki człowieka można rozstrzygnąć na podstawie samej obserwacji. Wygląd skóry, włosów i tęczówek dostarcza wielu informacji o ich właściwościach barwnych, ale nie pozwala na przykład jednoznacznie określić szczegółowego składu chemicznego pigmentów. Podobnie znajomość mechanizmów widzenia nie oznacza, że istnieje jeden obiektywny, biologicznie wyznaczony zestaw kolorów ubrań właściwych dla każdego fenotypu. W praktyce posługujemy się wiedzą o barwie, obserwacją relacji kolorystycznych oraz oceną wizualną, której charakter i ograniczenia powinny być dla nas zrozumiałe.
Nie mam problemu z przyznaniem, że na niektóre pytania nie znam jeszcze odpowiedzi. Nie uważam też, żeby każde zjawisko wymagało natychmiastowego wyjaśnienia. Znacznie większym problemem byłoby dla mnie stworzenie pozornie przekonującej odpowiedzi tylko dlatego, że jako specjalistka czuję się zobowiązana do posiadania gotowego wyjaśnienia.
Uczciwość zawodowa wymaga również gotowości do korygowania wcześniejszych przekonań. Jeżeli nowe informacje pozwalają mi lepiej zrozumieć jakieś zjawisko albo wskazują, że moje dotychczasowe wyjaśnienie było nieprecyzyjne, powinnam je zweryfikować. Przywiązanie do własnej metodologii nie może być silniejsze niż gotowość do jej doskonalenia.
Nie traktuję więc wiedzy jako zamkniętego zbioru ustaleń, których należy nauczyć się raz na zawsze. Kompetencje zawodowe obejmują również umiejętność dalszego uczenia się, oceniania źródeł, rozpoznawania własnych ograniczeń i odpowiedzialnego korzystania z niepewności, która jest nieodłączną częścią poznawania rzeczywistości.
Odpowiedzialność za osoby, które uczymy
W ostatnim czasie, prowadząc szkolenia stacjonarne dla analityczek kolorystycznych, szczególnie intensywnie zastanawiam się nad odpowiedzialnością związaną z przekazywaniem wiedzy innym osobom. W indywidualnej pracy z klientką odpowiadam za własne rozpoznanie, sposób jego wyjaśnienia i udzielone zalecenia. Kiedy jednak zaczynam uczyć innych, moja odpowiedzialność obejmuje również treść i jakość wiedzy, którą uczestniczki będą później wykorzystywały we własnej praktyce zawodowej.
Oczywiście nie mam wpływu na wszystkie ich przyszłe decyzje ani na to, w jaki sposób każda z nich rozwinie swój warsztat. Odpowiadam jednak za to, czego uczę, na jakiej podstawie przedstawiam określone twierdzenia i czy wyraźnie rozróżniam wiedzę dobrze ugruntowaną od własnych interpretacji lub hipotez. Odpowiadam również za sposób, w jaki prezentuję ograniczenia metod, z których korzystam.
Nie chcę, żeby uczestniczki moich szkoleń opuszczały je wyłącznie z kolejnym zestawem reguł, które będą mogły zapamiętać i stosować. Zależy mi na tym, żeby rozumiały, jakie zjawiska opisujemy, w jaki sposób dochodzimy do określonych wniosków i jak możemy sprawdzić ich zasadność. Dlatego tak duże znaczenie mają dla mnie biologiczne i fizyczne podstawy analizy kolorystycznej, nawet jeżeli w codziennej pracy nie będziemy przecież każdej klientce wyjaśniały szczegółów melanogenezy czy mechanizmów percepcji barwy.
Znajomość tych zagadnień ma przede wszystkim porządkować sposób rozumowania analityczki. Pomaga odróżniać właściwości obserwowanego człowieka od przyjętego sposobu ich opisu, a fakty dotyczące biologii czy fizyki od reguł funkcjonujących w określonej tradycji analizy kolorystycznej. Pozwala także dostrzegać sytuacje, w których dotychczasowe narzędzia okazują się niewystarczające.
Nie oznacza to, że podczas dwudniowego szkolenia można opanować cały ten obszar wiedzy. Nie można, podobnie jak nie można tego zrobić w trakcie kilkumiesięcznego kursu. Można natomiast zbudować solidne podstawy, uporządkować najważniejsze pojęcia i nauczyć się sposobu pracy, który będzie sprzyjał dalszemu, samodzielnemu rozwojowi kompetencji.
Właśnie dlatego za ważną część szkoleń uważam rozmowy o rzeczywistych problemach pojawiających się w praktyce, o przypadkach niejednoznacznych, o trudnościach z uzasadnianiem decyzji i o sytuacjach, w których nasze dotychczasowe doświadczenie przestaje wystarczać. Bezpośrednie spotkanie daje możliwość przyjrzenia się konkretnym obserwacjom, porównania sposobów rozumowania i wspólnego zastanowienia się nad tym, jakie wnioski rzeczywiście wynikają z dostępnych informacji.
Jest to szczególnie istotne w dziedzinie, która nie dysponuje jedną powszechnie uzgodnioną metodologią ani jednolitym systemem kształcenia zawodowego. Poszczególne szkoły mogą przyjmować odmienne założenia, posługiwać się różnymi klasyfikacjami i kształcić analityczki według różnych programów. Sam certyfikat nie rozstrzyga więc jeszcze, jakie kompetencje posiada jego właścicielka ani w jakim stopniu potrafi uzasadnić sposób swojej pracy.
Nie uważam przy tym, że odpowiedzialność zawodowa wymaga stosowania wyłącznie jednej, mojej metodologii. Byłoby to sprzeczne z zasadą, którą staram się kierować od początku: przekonania, również własne, powinny podlegać krytycznej ocenie. Możemy różnić się w sposobach opisu kolorystyki, interpretacji obserwowanych relacji barwnych czy organizacji pracy z klientką, a jednocześnie uznawać wspólne standardy rzetelności.
Ważniejsze od zgodności z konkretną szkołą jest dla mnie to, czy analityczka rozumie podstawy własnych wniosków, potrafi wskazać ograniczenia stosowanej metody i nie przedstawia swoich przekonań jako bezspornych faktów. Czy potrafi rozpoznać, kiedy rzeczywisty przypadek wymaga ponownego zastanowienia, a kiedy posiadane informacje nie pozwalają na wydanie jednoznacznej oceny. Czy wreszcie jest gotowa zrewidować własne stanowisko, jeżeli pojawią się ku temu wystarczające podstawy.
Chciałabym również, żeby osoby, które uczę, zachowywały wobec przekazywanej przeze mnie wiedzy tę samą dociekliwość, która przed laty skłoniła mnie do zakwestionowania zastanych wyjaśnień. Nie oczekuję bezwarunkowej zgody ani powtarzania moich poglądów. Oczekuję raczej, że będą potrafiły prześledzić sposób rozumowania, sprawdzić źródła i samodzielnie ocenić zasadność wniosków.
Jeżeli kiedyś któraś z moich kursantek znajdzie lepsze wyjaśnienie zjawiska, które dziś rozumiemy w określony sposób, nie będzie to świadczyło o niepowodzeniu mojego nauczania. Przeciwnie, oznaczałoby, że otrzymała narzędzia pozwalające rozwijać wiedzę, zamiast ograniczać się do jej odtwarzania.
W gruncie rzeczy właśnie na tym powinno polegać odpowiedzialne przekazywanie kompetencji zawodowych. Nie na budowaniu kolejnego zamkniętego systemu, którego założeń nie wolno kwestionować, ale na przygotowywaniu innych do samodzielnej, rzetelnej pracy.
Uczciwość zawodowa jako codzienna praktyka
Nie sądzę, żeby etos zawodowy dało się sprowadzić do deklaracji o pasji, profesjonalizmie czy wysokiej jakości usług. Takie określenia niewiele znaczą, dopóki nie przekładają się na konkretne decyzje podejmowane podczas codziennej pracy.
Uczciwość oznacza dla mnie między innymi gotowość do uzasadniania własnych ocen, świadomość ograniczeń posiadanej wiedzy, ostrożność w formułowaniu kategorycznych twierdzeń oraz szacunek wobec osób, które powierzają nam swoje problemy. Oznacza również odpowiedzialność za sposób przekazywania informacji i gotowość do przyznania się do błędu.
Nie chodzi o to, żeby analityczka nigdy się nie myliła. Błędy są nieuniknioną częścią każdej działalności, w której podejmujemy decyzje na podstawie obserwacji i interpretacji. Znacznie ważniejsze jest to, czy potrafimy je dostrzegać, analizować ich przyczyny i wyciągać z nich wnioski. Jeśli odkrywamy, że nasze wcześniejsze zalecenie było nietrafne, nie musimy za wszelką cenę bronić pierwotnej decyzji. Możemy ją zweryfikować i wyjaśnić klientce, co skłoniło nas do zmiany stanowiska.
Podobnie jest z wiedzą przekazywaną podczas szkoleń. Nie możemy zagwarantować, że wszystkie dzisiejsze interpretacje pozostaną niezmienione przez kolejne kilkanaście lat. Możemy jednak zadbać o to, żeby przekazywane informacje odpowiadały aktualnemu stanowi naszej wiedzy, żeby ich źródła były możliwe do ustalenia, a granice pewności jasno określone.
Nie widzę również sprzeczności między uczciwością zawodową a prowadzeniem dochodowej działalności. Wynagrodzenie za pracę, doświadczenie i specjalistyczną wiedzę jest czymś naturalnym. Nie uważałam piętnaście lat temu, że moje umiejętności są wystarczające, żeby pobierać za nie pieniądze, ale nie wynikało to z przekonania, że usługi świadczone z pasji powinny być bezpłatne. Wynikało z oceny własnego przygotowania. Dziś moja sytuacja jest inna, podobnie jak zakres kompetencji i odpowiedzialności, które przyjmuję na siebie.
Problemem nie jest więc sam fakt sprzedawania usług czy szkoleń, lecz to, czy oferując je, rzeczywiście dysponujemy kompetencjami odpowiadającymi składanym obietnicom. Czy klientka wie, czego może oczekiwać, a czego dana usługa nie jest w stanie zagwarantować. Czy osoba uczestnicząca w szkoleniu otrzymuje rzetelną wiedzę, czy przede wszystkim poczucie pewności wynikające z przyswojenia gotowego systemu odpowiedzi.
W analizie kolorystycznej, podobnie jak w wielu innych dziedzinach opartych na specjalistycznym doradztwie, łatwo pomylić stanowczość wypowiedzi z kompetencją. Tymczasem osoba formułująca najbardziej kategoryczne oceny niekoniecznie dysponuje najlepszym uzasadnieniem. Czasami większa wiedza prowadzi właśnie do ostrożniejszego języka, ponieważ pozwala dostrzec dodatkowe zmienne i ograniczenia, których wcześniej nie brano pod uwagę.
Nie oznacza to, że każda analiza powinna kończyć się zbiorem zastrzeżeń, a klientka pozostawać bez konkretnych wskazówek. Naszym zadaniem jest przecież pomagać w podejmowaniu decyzji. Uważam jednak, że rzetelna pomoc nie wymaga udawania większej pewności, niż rzeczywiście posiadamy. Można formułować użyteczne zalecenia, wyjaśniać ich podstawy i jednocześnie zachowywać świadomość, że nie są one niepodważalnymi prawami natury.
Po piętnastu latach zajmowania się analizą kolorystyczną nadal mam więcej pytań, niż jestem w stanie wyczerpująco rozstrzygnąć. Nie traktuję tego jako przeszkody w pracy, ponieważ dysponuję dziś wiedzą i doświadczeniem pozwalającymi mi rozwiązywać wiele konkretnych problemów, z którymi zgłaszają się klientki, oraz uczyć innych podstaw samodzielnego rozumowania o kolorze człowieka. Jednocześnie nadal szukam, czytam, porównuję i weryfikuję, ponieważ wiem, że moje rozumienie tej dziedziny będzie się zmieniało.
Być może właśnie to najlepiej tłumaczy, dlaczego po tylu latach wciąż zajmuję się tym tematem. Początkowa niezgoda na niespójność zastanych systemów z czasem przekształciła się w potrzebę porządkowania wiedzy i odpowiedzialnego wykorzystywania jej w praktyce. Dziś dochodzi do tego świadomość, że sposób, w jaki pracuję i uczę innych, może wpływać nie tylko na moje klientki, ale również na przyszłą praktykę zawodową kolejnych analityczek.
Nie chciałabym przekazywać dalej tych samych niezweryfikowanych przekonań, których zasadność zaczęłam kwestionować piętnaście lat temu. Nie chciałabym też, żeby moje własne ustalenia stały się kiedyś podobnym zbiorem twierdzeń przyjmowanych wyłącznie dlatego, że pochodzą ode mnie.
Zależy mi na tym, żeby osoby, którym przekazuję wiedzę, potrafiły korzystać z niej samodzielnie, rozumiały jej podstawy i wiedziały, kiedy należy ją poddać ponownej ocenie. W pracy z ludźmi nie wystarczy przecież mieć przekonanie o słuszności własnego werdyktu. Trzeba jeszcze wiedzieć, z czego to przekonanie wynika, i być gotową wziąć za nie odpowiedzialność.
Dwudniowe szkolenie stacjonarne dla analityczek, które chcą rozumieć podstawy swojej pracy, uzasadniać wnioski i samodzielnie rozwijać kompetencje.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz